Рэспубліка Беларусь падпісала канвенцыю ў 1999 годзе. Што такое водна-балотныя ўгоддзі? Паводле вызначэння, прынятага Міжнароднай канвенцыяй аб водна-балотных угоддзях, да водна-балотных угоддзяў адносіцца шырокае кола вадаёмаў, плыткаводдзяў, а таксама залішне ўвільготненых участкаў тэрыторыі, дзе воднае люстэрка звычайна знаходзіцца на паверхні зямлі. Усюды ў гэтых месцах вада з'яўляецца асноўным фактарам, які вызначае ўмовы жыцця раслін і жывёл і кантралюе стан навакольнага асяроддзя.
Тэма 2 лютага 2024 года - «Водна-балотныя ўгоддзі і дабрабыт чалавека». Гэты дэвіз падкрэслівае, як цесна ўсе аспекты нашага дабрабыту звязаны са здароўем гэтых унікальных экасістэм, і заклікае нас шанаваць і аберагаць нашы водна-балотныя ўгоддзі.
Без чыстай прэснай вады само наша існаванне немагчыма, а водна-балотныя ўгоддзі - найважнейшая яе крыніца. Усяго 2,5% вады на планеце - прэсная вада. І толькі 1% гэтай вады даступны для выкарыстання чалавецтвам. Практычна ўся яна прыдатная для ўжывання дзякуючы водна-балотным угоддзям. Гулістыя глебы і балотная расліннасць - ідэальныя прыродныя фільтры, а самі ўгоддзі - выдатныя рэзервуары для захавання чыстай вады. Балоты часта называюць лёгкімі планеты, але гэта яшчэ і ныркі нашай Зямлі.
Карысць водна-балотных угоддзяў складана пераацаніць. Яны даюць людзям цалкам канкрэтныя матэрыяльныя даброты. Яны крыніца ежы, галоўным чынам рыбы і дзічыны. Крыніца раслін для вымання валокнаў, выкарыстанні ў якасці паліва або для лекавых мэт.
Угоддзі выконваюць рэгулятыўную функцыю. Яны ў цэлым змякчаюць клімат, перашкаджаючы рэзкім перападам тэмператур. Водна-балотныя ўгоддзі рэгулююць водны баланс, забіраючы лішнюю ваду, і аддаючы яе ў выпадку неабходнасці. Гэта дапамагае зменшыць і частату стыхійных бедстваў - патопаў і засух.
Водна-балотныя ўгоддзі маюць вялікае культурнае і эстэтычнае значэнне. Такія рэкі, як Ніл ці Ганг, гуляюць важную ролю ў культуры егіпцян і індыйцаў. Пра буйныя азёры і балоты складаюць легенды, акрамя таго, водныя пейзажы - гэта супакой і крыніца натхнення. Экалагічны турызм у такую ??мясцовасць важны і для росту эканомікі.
Водна-балотныя ўгоддзі - найбагатыя рэзервуары біяразнастайнасці, і іх знішчэнне і дэградацыя ставяць пад пагрозу і ўсё жыццё, якая жыве ў іх. З 19 500 відаў, чыё жыццё звязана з вадой, пад пагрозай вымірання знаходзіцца чвэрць. Асушванне балот, некантралюемая лоўля рыбы, узвядзенне запруд і плацін, забруджванне вады ў азёрах могуць прычыніцца вымірання цэлых відаў. Для вадаплаўных птушак, чыя колькасць няўхільна скарачаецца з 1980-х гадоў, важна не толькі сама наяўнасць балот і азёр, якія яны могуць назваць сваёй хатай, але і іх месцазнаходжанне ўздоўж міграцыйных шляхоў.
Водна-балотныя ўгоддзі важныя і для захавання вугляроднага балансу, барацьбы з парніковым эфектам. Донныя адклады рэк і азёр надзейна кансервуюць арганіку на стагоддзі і тысячагоддзі, але абсалютным чэмпіёнам у справе паглынання вугляроду з'яўляюцца тарфяныя балоты. 30% усяго вугляроду, які змяшчаецца ў глебе і наземных раслінах, захоўваецца менавіта на балотах. Торф - у два разы больш эфектыўны паглынальнік вугляроду, чым лясы.
Асушаныя ж ці парушаныя тарфянікі, наадварот, становяцца крыніцай выкідаў вуглякіслага газу. Непрадуманая сельская гаспадарка на асушаных балотах вядзе да таго, што першапачаткова багатыя глебы хутка схуднеюць, і часта застаюцца кінутымі на волю лёсу. Меліярацыйныя збудаванні без належнага догляду прыходзяць у непрыдатнасць і ўплываюць на водны баланс усёй мясцовасці, што толькі пагаршае наступствы.
Водна-балотныя ўгоддзі Беларусі гэта і пастаянны аб'ект цікавасці вучоных. Рэкі, азёры і балоты рэспублікі - прадмет бесперапыннага маніторынгу. Пытанні якасці вады, стану мясцовай флоры і фауны, стратэгій устойлівага кіравання воднымі рэсурсамі, аховы і аднаўлення пашкоджаных экасістэм часта абмяркоўваюцца на навуковых канферэнцыях. Рэгулярна публікуюцца манаграфіі, дапаможнікі і артыкулы ў профільных выданнях, прысвечаныя ўсяму спектру пытанняў захавання, аднаўлення і ўстойлівага выкарыстання водна-балотных угоддзяў.
У жыцці ўсё ўзаемазвязана, як Водна-балотныя ўгоддзі і дабрабыт чалавека.
Наваполацкая гарадская і раённая інспекцыя
прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя
(Крыніца: «Эка-інфа»)
211440, Віцебская вобл., г. Наваполацк, вул. Маладзёжная, 74
